ΟΜΑΔΙΚΗ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ "Η ΑΛΛΗ ΘΑΛΑΣΣΑ"

 ΔΟΑΠΝ                                                                                          

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

 

Η ΑΛΛΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΟΜΑΔΙΚΗ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ  

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΣΚΙΑΘΟΥ  

ΓΙΑ ΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ 

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΔΗΜΟΣ  ΣΚΙΑΘΟΥ

Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού

 

Εγκαίνια: Κυριακή 19 Ιουνίου 2022 στις 12.00

 

Διάρκεια: Ιούνιος-Οκτώβριος 2022

                                       Η Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ

 

«…Απ΄ τον τόπο που ΄ρθα εγώ, ξεύρουν ν΄ αγαπούν…» 

Η έκθεση «Η Άλλη Θάλασσα», πραγματοποιείται σε επετειακή διοργάνωση του Δημοτικού Οργανισμού Αθλητισμού Πολιτισμού και Νεολαίας του Δήμου Σκιάθου (Δ.Ο.Α.Π.Ν.) με τη συμμετοχή σαράντα διακεκριμένων εικαστικών, στο Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης Σκιάθου, διαδεχόμενη τη συγκινητική έκθεση «Πρώτη Σημαία», που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2021 στη Μονή Ευαγγελισμού στο νησί, με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την έναρξη του Αγώνα για την Ελληνική Ανεξαρτησία.

Ως ελάχιστος φόρος τιμής στην Επέτειο Μνήμης των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή, σχεδιάστηκε μια ομαδική εικαστική και συμβολική εγκατάσταση, βασισμένη σε ένα αληθινό ιστορικό γεγονός: την  καθολική φυγή των κατοίκων της Αγίας Παρασκευής του Τσεσμέ, λίγο πριν τα τραγικά γεγονότα του 1922. Σώζοντας πλήθος ανθρώπων και διαφεύγοντας και οι ίδιοι με τα περίφημα αλιευτικά πλοία τους λίγο πριν την καταστροφή, αναζήτησαν μια νέα πατρίδα στη Σκιάθο. 

Ο κύριος όγκος των έργων της «Άλλης Θάλασσας», παρουσιάζεται στο εσωτερικό του μουσείου, ανάμεσα στα μόνιμα εκθέματα, ενώ κάποιες μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις υποδέχονται στον προαύλιο χώρο τον θεατή. Τα περισσότερα από τα έργα, που με ελάχιστες πολύτιμες αρχειακές εξαιρέσεις υλοποιήθηκαν σχεδόν όλα για τις ανάγκες της παρούσας έκθεσης, αφορούν σε τρισδιάστατες και δισδιάστατες απεικονίσεις συμβόλων μνήμης της άλλης θάλασσας  ή πλωτών μέσων (ψαράδικων και άλλων μικρών πλοίων) που αποτέλεσαν τον τρόπο μετάβασης και διάσωσης από την Αγία Παρασκευή. Και ταυτόχρονα, τον τρόπο και το βασικό μέσο επιβίωσης από την επόμενη ημέρα. Πεδίο αναφοράς τους η φυσική και συμβολική έννοια της σωτήριας πλεύσης στην Άλλη Θάλασσα. Και του περάσματος από την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ στη Σκιάθο. Από τη πρώτη στη νέα πατρίδα.

Τα έργα που συνθέτουν τον αφηγηματικό ιστό της έκθεσης, υλοποιήθηκαν προκειμένου να εγκατασταθούν στον εσωτερικό χώρο του Μουσείου, ανάμεσα στα μόνιμα εκθέματα. Συνομιλώντας έτσι με σεβασμό και οπτική συνέπεια με τα ιστορικά συμβάντα που επηρέασαν την ιστορία και τον πληθυσμό του νησιού. Ακόμη, με τα κειμήλια και τις παλιές φωτογραφίες, με τις οικογενειακές αφηγήσεις και με την άσβεστη μνήμη των Μικρασιατών της Σκιάθου. Τέλος, με τις κυριολεκτικές και τις μεταφορικές συντεταγμένες, με τα κυριολεκτικά και τα μεταφορικά βάθη της Άλλης Θάλασσας της ζωής τους. Μιας Άλλης Θάλασσας που την κολύμπησε στους στίχους του ο Σεφέρης, μιας Άλλης Θάλασσας που τη νοστάλγησε το ύστατο βλέμμα του Αγγελόπουλου. Μιας Άλλης Θάλασσας που την έτρεψαν σε νέο, συναρπαστικό βιωμένο αφήγημα και ολόδική τους υπόθεση αγάπης και μνήμης οι συμμετέχοντες στο εγχείρημα ετούτο εικαστικοί.

«Μια βάρκα που την λένε Αγία Παρασκευή, πλέει προς Σκιάθο…Φέρνει μαζί της μιαν άλλη, απέραντη, ζώσα και κυματώδη θάλασσα. Παράκτια μικρασιατικά τοπία, αγγεία με απεικονίσεις ψαράδων σε συμβολική διαχρονία, εγκαυστικές εικόνες μιας όχθης χαμένης, τραγούδια της θάλασσας επάνω σε ξεβρασμένα από το κύμα συρτάρια, μνήμη Εφέσου και αρχαίου χώματος. Οικογενειακά κασελάκια ζωγραφισμένα με προικιά και ντυμένα με τάματα, κεντημένες ιστορίες περιπλάνησης, αιωρούμενα ανεμολόγια από μαργαριτάρια και χάντρες, σκαριά από μπρούντζο, ξύλο, χαρτί, λαμαρίνα, καλάμι, σύρμα και άχυρο – οχήματα ελευθερίας που πλέουν για Σκιάθο. Μεταξωτά συμπιλήματα μνήμης, ιστορίες μετάβασης και στιγμές πιασμένες στα δίχτυα, μνήμες πλεύσεις βαμμένες στο χέρι και κατασκευασμένες με ευρήματα από παλιό ταρσανά. Κελύφη γλυπτά από τιμόνι και σίδερο, φιγούρες ανθρώπων σε νεύμα αποχαιρετισμού, φλεγόμενες μήτρες ή σκαριά χωρίς πρύμνη, ρυθμικά θαλασσινά τσουρμαρίσματα και καλάδες. Ίχνη προσφύγων και ονείρων χαραγμένα στο χαρτί, θαλασσινούς αγίους και πονετικές κόρες Σκιαθίτισσες, φωτεινά εικονοστάσια μνήμης, θαλασσινούς κόμπους περιπέτειας και απαντοχής, φορτία προσφύγων βαμμένα λευκά - πλέοντα σε σκοτεινή άβυσσο, δοκίμια σκαριών ιστορημένα με τον τρόπο της αγιογραφίας, περιφορές ενός συμβολικού επιταφίου Μεγάλης ή Αγίας Παρασκευής. Παλαιούς δίσκους με τοπία του Κιόστε και της Αντιγόνης των Πριγκηπόννησων, το τσερνίκι «Φώκαια» του πρώτου διωγμού και το ιστιοφόρο εμπορικό «Αγία Παρασκευή», που αρμένιζε στο ανατολικό Αιγαίο - πολύτιμα μοντέλα σκαριών από σφένδαμο και πυξάρι, το Ταλιάνι ζωγραφισμένο σε παλαιό ταμπλά και τα τσανάκια του Αιγαίου. Πολύτιμα αφιερώματα στην Παναγιά Θαλασσομαχούσα, κατασκευασμένα με κεντίδια, ιερατικά υφάσματα και παλαιά κειμήλια, χράμια με πρόσφυγες και λουόμενους υφασμένους στον αργαλειό με νήμα και βότσαλα, ασπρόρουχα διασωσμένα από καταποντισμένα ερμάρια, πολύτιμες κεντημένες βάρκες - προσευχητάρια και άλλες με οικείους χάρτινους ίσκιους, πήλινους μπόγους φορτωμένους με τα τραυματισμένα ιερά και τα όσια σε αναμονή αναγέννησης. Δαντελωτές μυρωμένες πλωτές προσευχές με ζουμπούλια Κιουτάχειας από κουκούλια και μετάξι, καλά φυλαγμένα κλειδιά των σπιτιών που έμειναν πίσω, φουστανάκια - μποτίλιες στο πέλαγο, γαζωμένα με οικογενειακές φωτογραφίες και αληθινά παραμύθια του γλυτωμού, υφασμένα στον αργαλειό της συλλογικής μνήμης», σημειώνει η Ίρις Κρητικού στον κατάλογο της έκθεσης.              

Στην έκθεση συμμετέχουν:

Νίκος Ακρίβος, Νεκτάριος Αποσπόρης, Άννα Αχιλλέως, Ειρήνη Βογιατζή, Κική Βουλγαρέλη, Μάριος Βουτσινάς, Μαίρη Γαλάνη-Κρητικού, Μαρία Γέρουλα, Μάρκος Γεωργιλάκης, Νεκταρία Γιακμογλίδου, Κρίστι Γρηγορίου, Παναγιώτης Δαραμάρας, Μαρία Διακοδημητρίου, Σταυρούλα Καζιάλε, Νίκος Καλαφάτης, Ελπινίκη Καμόσου, Κατερίνα Κασσαβέτη, Βασιλική Κολιπέτσα, Κωνσταντίνος Κουτούμπας, Νίκος Λεοντόπουλος, Λυδία Μαργαρώνη, Μηνάς Μαυρικάκης, Δημήτρης Μοράρος, Μάνος Μπατζόλης, Ρούλη Μπούα, Γιώργος Μπουζούνης, Βαγγέλης Πολύζος, Μιχάλης Σακαλής, Γιώργος Σαλταφέρος, Ζωή Σεκλειζιώτη, Ιφιγένεια Σδούκου, Χρήστος Στανίσης, Μαρίνα Στελλάτου, Ιωάννα Τερλίδου, Νίκος Τριανταφύλλου, Θεοδώρα Τσιάτσιου, Αγάπη Φεσατίδου-Ψαρράκη, Κυριακή Χριστακοπούλου, και παραδοσιακά εργαστήρια του Λυκείου των Ελληνίδων Βόλου.

Η έκθεση τελεί σε διοργάνωση του ΔΟΑΠΝ Δήμου Σκιάθου, με την υποστήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας. 

Με αφορμή την έκθεση εκδόθηκε και κυκλοφορεί ομότιτλο λεύκωμα σε σχεδιασμό του Νίκου Λεοντόπουλου και κείμενα των:

Θοδωρή Τζούμα, Δημάρχου Σκιάθου, Μαρίας-Ελένης Βερβέρη, Πρόεδρου  Μικρασιατών Σκιάθου και Ίριδος Κρητικού, Ιστορικού Τέχνης και επιμελήτριας της έκθεσης.

Στο πλαίσιο της έκθεσης προγραμματίζονται παράλληλες δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα. 

 

                                      Ιστορικό Αναγνωστικό Παράρτημα

Η παραθαλάσσια Αγία Παρασκευή ή Κιόστε (σημερινό Dalyan) στη χερσόνησο της Ερυθραίας, βρισκόταν σε απόσταση πέντε χιλιομέτρων βορειότερα από τον Τσεσμέ. Το όνομα Κιόστε - κιόσκι, συνδέεται με το γεγονός ότι η Αγία Παρασκευή υπήρξε ο τόπος αναψυχής του Τσεσμέ. Τρεις εκκλησίες χώριζαν το χωριό σε αντίστοιχες ενορίες, μία εξ αυτών και η Αγία Παρασκευή από όπου και το όνομα του τόπου. Με αμιγή ελληνικό πληθυσμό 5.000 κατοίκων, η Αγία Παρασκευή ήταν το σπουδαιότερο καπετανοχώρι της Ερυθραίας, με περισσότερα από 300 αλιευτικά πλοιάρια, που έφταναν μέχρι την Αδριατική - ένα χωριό μοναδικό για τον αλιευτικό στόλο του και τα υψηλά ετήσια εισοδήματα σε χρυσές λίρες εκ της αλιείας. Με τράτες και ανεμότρατες σπάνιες ή και ανύπαρκτες για την υπόλοιπη Μικρά Ασία και την Ελλάδα, με ψαροπούλες και καΐκια, οι κάτοικοι του χωριού ήταν ξακουστοί για τις επιτυχίες και τις γνώσεις τους στη ναυτοσύνη και την ψαρική τέχνη. Κι όταν οι τουρκικές ορδές επιτέθηκαν στους Έλληνες της Μικράς Ασίας, τα αλιευτικά της Ερυθραίας μεταφέροντας όσους μπορούσαν, έσωσαν χιλιάδες κόσμου από βέβαιο θάνατο. Τα θύματα από τα χωριά εκείνα στον διωγμό του 1922 ήταν ελάχιστα καθώς όλοι έφυγαν έγκαιρα. Με εξαίρεση έναν ιερωμένο που έμεινε πίσω και που οι Τούρκοι τον σκότωσαν στο ιερό, καθώς δεν θέλησε να εγκαταλείψει την εκκλησιά του.

Το γεγονός ότι η περιοχή ήταν γνωστή στους αλιείς της Αγίας Παρασκευής και του Τσεσμέ ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, εξηγεί τον λόγο που τόσοι πρόσφυγες από την ευρύτερη περιοχή της Ερυθραίας, επέλεξαν τη Σκιάθο. Το νησί εκείνο που έμοιαζε αρκετά με το δικό τους χωριό (ακόμη και η χαρακτηριστική χερσόνησος με το όνομα Μπούρτζι υπήρχε και στα δύο μέρη), ήταν δημοφιλής ψαρότοπος (όπως βεβαίως και η Καβάλα ή η Νέα Μηχανιώνα όπου πολλοί άλλοι επίσης κατέφυγαν). Προσπαθώντας να συνεχίσουν τη ζωή τους μετά τον διωγμό, οι θρυλικοί τρατάρηδες αναζήτησαν τις γνώριμές τους καλάδες - τα θαλασσινά περάσματα, καθιστώντας σταδιακά τη Σκιάθο μεγάλο αλιευτικό κέντρο της περιοχής και μεταφέροντας ευλαβικά εκεί και τις δικές τους παραδόσεις, τα δικά τους ήθη και έθιμα. Από το σύνολο των προσφύγων που έφτασαν στο νησί, ένα 60% ήταν από το Κιόστε, ένα ποσοστό 30% προερχόταν από τον Τσεσμέ και ένα 10% από χωριά του Μαρμαρά.

 

Η θέληση των Μικρασιατών της Ερυθραίας να ξανασταθούν στα πόδια τους, αποδείχθηκε καταλυτική για τη νέα αρχή τους στη Σκιάθο. Σύντομα η ισχυρή κοινότητα που δημιουργήθηκε στο νησί, διεκδίκησε μια καινούρια ζωή, διατηρώντας παράλληλα ως σήμερα άθικτη την πέρα μνήμη. Τα τραγούδια και τα οικογενειακά κειμήλια, οι φωτογραφίες και οι αναλλοίωτες γεύσεις ή ακόμη, οι συγκινητικές μικρασιατικές ονομασίες που εξακολουθούμε ως σήμερα να συναντούμε σε μερικά από τα αλιευτικά σκάφη του νησιού, μαρτυρούν την ακατάλυτη δύναμη των δεσμών ανάμεσα στην αξέχαστη και τη νέα πατρίδα. 

Από το ανεκτίμητο για τις ποικίλες πληροφορίες του και ογκώδες βιβλίο του νεαρού κάποτε πρόσφυγα Γιάννη Αικατερίνη με τίτλο «Χαμένες πατρίδες, το χωριό μας η Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ (το Κιόστε) 1760-1922», που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1984, μαθαίνουμε πως η Αγία Παρασκευή, προτού εγκαταλειφθεί οριστικά το 1922, δοκιμάστηκε ήδη το 1914. Οι πρώτοι διωγμοί υποχρέωσαν τους κατοίκους της να αφήσουν προσωρινά την πατρίδα τους και να κατευθυνθούν στη Χίο και τη Σκιάθο. Κάποιοι εγκαταστάθηκαν έκτοτε εκεί. Αλλά ακόμη και εκείνοι που επέστρεψαν, έφυγαν το 1922 οριστικά. Στη Σκιάθο, την Καβάλα, τη Νέα Μηχανιώνα, τη Θεσσαλονίκη (Νέα Κρήνη), την Αλεξανδρούπολη, τον Βόλο, τη Χαλκίδα και τον Πειραιά, εκτός από την τέχνη της αλιείας, μετέφεραν τον πολύτιμο πολιτισμό τους, τη λαϊκή και την κοσμοπολίτική τους παράδοση, συντελώντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη και το νέο πρόσωπο της Ελλάδας που επίσης επιχειρούσε τότε κι αυτή να προχωρήσει, αφήνοντας πίσω της εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.  

 

                                      Πολύτιμη βιβλιογραφική συμβολή:

1. «Χαμένες Πατρίδες, το χωριό μας η Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ (το Κιόστε) 1790-1922». Συγγραφέας του ο αείμνηστος Γιάννης Δ. Αικατερίνης, πρόσφυγας από την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ στα 21 του χρόνια, απόστρατος μοίραρχος Χωροφυλακής, κάτοικος Σκιάθου (πρώτη έκδοση 1984 και β’ έκδοση, η παρούσα, Εκδόσεις Μπαλτά, 2017, σελίδες 728).

2. «Οι τρατάρηδες της Καβάλας από την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ» του Κυριάκου Λυκουρίνου, ιστορικού και προϊσταμένου στα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Αρχεία Ν. Καβάλας και γραμματέας του Συλλόγου Μικρασιατών Ν. Καβάλας. Δημοσιευμένο στη «Μνήμη», εφημερίδα του Συλλόγου Μικρασιατών Ν. Καβάλας, φύλλο 4 (Σεπτεμβρίου 2010).

3. «Η Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ», Γιώργος Σανιδάς, SkiathosLife, 25.7.2020

4. «Μικρασιάτες πρόσφυγες στη Μαγνησία», Δημήτρης Κωνσταντάρας-Σταθαράς, Έκδοση Πολιτιστικού Οργανισμού Δήμου Νέας Ιωνίας, 2008. Στις σελίδες 288-300, όπου γίνεται εκτενής αναφορά στη Σκιάθο, αναφέρεται η Γενική Απογραφή του πληθυσμού κατά το έτος 1928 σύμφωνα με την οποία η Σκιάθος φαίνεται να έχει 3.213 κατοίκους, εκ των οποίων 525 πρόσφυγες από την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ (ποσοστό 16,33%). Στην πρωτογενή έρευνα του συγγραφέα, παρουσιάζονται επίσης τα δημοτολόγια του 1954, με καταγεγραμμένες 193 οικογένειες, εκ των οποίων 102 αμιγείς προσφυγικές και 91 μικτές, μεταξύ των οποίων και η οικογένεια του Γιάννη Αικατερίνη καθώς και η οικογένεια του σημερινού δημάρχου της Σκιάθου κ. Θοδωρή Τζούμα, μία από τις 8 οικογένειες με το ίδιο επώνυμο. 

5. «Μικρασιάτες-πρόσφυγες της Σκιάθου στο βιβλίο του Γιάννη Αικατερίνη», Δημήτρης Κωνσταντάρας-Σταθαράς, e-thessalia.gr, 28.2.2021

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ: 

Από την προετοιμασία της Εκθέσεως. Ο κ. Παπαγιάννης ἐπὶ τῷ ἔργῳ.

Από την προετοιμασία της Εκθέσεως. Κειμήλια και σύγχρονα Έργα Τέχνης σε διάλογο. Η  Επιμελήτρια της Εκθέσεως κ. Ίριδα Κρητικού με την Πρόεδρο του Συλλόγου Μικρασιατών Σκιάθου κ. Μαρία Βερβέρη.

Συγκίνηση και τιμή. Στα Εγκαίνια με την Επιμελήτρια της Εκθέσεως κ. Ίριδα Κρητικού

Από τα Εγκαίνια. Ο Πρόεδρος του Μουσείου Ναυτικής και Πολιτιστικής Παράδοσης Σκιάθου καπτάν-Γιάννης Παρίσης με την Επιμελήτρια της Εκθέσεως κ. Ίριδα Κρητικού.

Από τα Εγκαίνια: Μπροστά στο έργο του Ν. Καλαφάτη ο Δήμαρχος Σκιάθου κ. Θοδωρής Τζούμας, η Ίρις Κρητικού, ο Καπτάν-Γιάννης Παρίσης και η Χαρά Πασχάλη.

Ο Άγιος Νικόλαος. Αυγοτέμπερα σε κόντρα πλακέ θαλάσσης, 19,7Χ14,7. Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Η κόρη της Σκιάθος. Ακρυλικό σε ξύλο. 23Χ17,5. Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Η καλάδα. Δίπτυχο. Ακρυλικό σε καμβά. 50Χ40 και 40Χ50. Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

 (Καλάδα /ἡ/ (Ἰ. calare-ata) = περιοχὴ τῆς θαλάσσης κατάλληλος πρὸς ἁλιείαν διὰ τράτας, ἡ καθέλκυσις καὶ ἀνέλκυσις τῆς τράτας εὶς τὸ πέλαγος πρὸς ἁλιείαν. 

Μικρογραφία από ναυτικό σεντούκι. Ακρυλικό σε ξύλο (Ανεμολόγιο). Ένθετα καμβά με ακρυλικό στο εσωτερικό (καραβόσκαρο-ραντοψάθι). 12Χ9Χ8.  Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Μικρογραφία από ναυτικό σεντούκι. Ακρυλικό σε ξύλο (Ανεμολόγιο). Ένθετα καμβά με ακρυλικό στο εσωτερικό (καραβόσκαρο-ραντοψάθι). 12Χ9Χ8.  Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Μικρογραφία από ναυτικό σεντούκι. Ακρυλικό σε ξύλο (Ανεμολόγιο). Ένθετα καμβά με ακρυλικό στο εσωτερικό (καραβόσκαρο-ραντοψάθι). 12Χ9Χ8.  Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Μικρογραφία από ναυτικό σεντούκι. Ακρυλικό σε ξύλο. Ένθετα καμβά με ακρυλικό στο εσωτερικό (Μπούρτζι Σκιάθου). 9Χ5,5Χ5,5. Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Μικρογραφία από ναυτικό σεντούκι. Ακρυλικό σε ξύλο. Ένθετα καμβά με ακρυλικό στο εσωτερικό (Μπούρτζι Σκιάθου). 9Χ5,5Χ5,5. Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Μικρογραφία από ναυτικό σεντούκι. Ακρυλικό σε ξύλο. Ένθετα καμβά με ακρυλικό στο εσωτερικό (Μπούρτζι Σκιάθου). 9Χ5,5Χ5,5. Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Έργα του Κωνσταντίνου Κουτούμπα ανάμεσα σε παλαιά κειμήλια του Συλλόγου Μικρασιατών Σκιάθου και τα μόνιμα εκθέματα του Μουσείου Ναυτικής και Πολιτιστικής Παράδοσης Σκιάθου. Σκιάθος - Μπούρτζι, Ιούνιος 2022.

Έργα του Κωνσταντίνου Κουτούμπα ανάμεσα σε παλαιά κειμήλια του Συλλόγου Μικρασιατών Σκιάθου και τα μόνιμα εκθέματα του Μουσείου Ναυτικής και Πολιτιστικής Παράδοσης Σκιάθου. Σκιάθος - Μπούρτζι, Ιούνιος 2022.

Έργα του Κωνσταντίνου Κουτούμπα ανάμεσα σε παλαιά κειμήλια του Συλλόγου Μικρασιατών Σκιάθου και τα μόνιμα εκθέματα του Μουσείου Ναυτικής και Πολιτιστικής Παράδοσης Σκιάθου. Σκιάθος - Μπούρτζι, Ιούνιος 2022.

Η Παναγία η Εικονίστρια στην Αγία Άννα Βόλου

 

Αντίγραφο της θαυματουργού Εικόνος της Παναγίας Εικονίστριας, Πολιούχου Σκιάθου, απέκτησε ο Ιερός Ναός της Αγίας Άννης Βόλου.

Ο Ναός της Αγίας Άννης αποτελεί παρεκκλήσιο της Ενορίας των Αγίων Αναργύρων και βρίσκεται στην συμβολή των οδών Ζαλόγγου και Ναυαρίνου (Είσοδος επί της οδού Ναυπλίου). Εγκαινιάστηκε από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δημητριάδος και Αλμυρού κ. κ. Ιγνάτιο τον Ιούνιο του 2016, και φέτος αριθμεί πέντε έτη λειτουργίας του. Λειτουργεί κάθε Κυριακή και τις μεγάλες Εορτές.

Μια οικογένεια η οποία ευλαβείται πολύ την Παναγία την Εικονίστρια και επισκέπτεται το νησί Της, εκπλήρωσε τον διακαή της πόθο, να αφιερώσει ένα αντίγραφο της Παναγίας μας στον Ναό της Αγίας Άννης, ώστε να τιμάται και στον Βόλο η πολιούχος μας και στην όμορη Ιερά Μητρόπολη.

Το αντίγραφο ιστόρησε ο Σκιαθίτης Εικονογράφος-Καθ. Βυζ. Μουσικής και Υπ. Διδ. Θεολογίας Κωνσταντίνος Κουτούμπας. Είναι ζωγραφισμένη στις φυσικές της διαστάσεις,  σε φυσικό ξύλο, με την τεχνική της αυγοτέμπερας. Για την αποτύπωση της επίχρυσης σκαλιστής θήκης και του διάλιθου χρυσωμένου πουκαμισιού που φέρει η πρωτότυπη Ιερά Εικόνα χρησιμοποιήθηκαν φύλλα χρυσού στα οποία έγινε εγχάρακτο το σκάλισμα, με προσθήκη λίθων και επιχρωματισμών όπου κρίθηκε απαραίτητο.

Την Μεγάλη Δευτέρα, μετά το πέρας της Ακολουθίας του Νυμφίου, ο  εφημέριος ενθρόνισε το Αντίγραφο της Παναγίας της Εικονίστριας στο Προσκυνητάρι της.

Φέτος θα εορταστεί για πρώτη φορά η Εύρεση της Ιεράς Εικόνος της Παναγίας της Εικονίστριας, από τον Ιερό Ναό Αγίας Άννης. Ως γνωστόν η Εύρεση της Εικονίστριας εορτάζεται στην Σκιάθο την πρώτη Κυριακή μετά την 1^η  Ιουλίου, ως κινητή εορτή (Την εορτή αυτή καθιέρωσαν ο μακαριστός παπά-Γιώργης Ρήγας και ο αείμνηστος Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, το 1924, σαν δεύτερη εορτή της Ι. Εικόνος, ώστε να συμμετέχουν και οι παλιννοστούντες Σκιαθίτες ναυτικοί). Ο Ναός των Αγίων Αναργύρων θα ανακοινώσει πρόγραμμα, σύμφωνα με το οποίο στις 4 Ιουλίου θα λάβει χώρα πανηγυρική Θεία Λειτουργία με αρτοκλασία, εις τιμήν της Θεομήτορος.

Όσοι Σκιαθίτες ζουν στον Βόλο ή επισκέπτονται την πόλη, μπορούν να προσκυνήσουν και το αντίγραφο της Παναγίας μας.

 

 

Η λειτουργική παράδοση στο έργο του Αλεξάνδρου Μωραϊτίδη

 Κων. Κουτούμπα, Η λειτουργική παράδοση στο έργο του Αλεξάνδρου Μωραϊτίδη.

Νέα έκδοση από την Ιερά Μητρόπολη Χαλκίδος και το Ιερό Προσκύνημα Οσίου Ιωάννου του Ρώσσου.

Το Ιερό Προσκύνημα Οσίου Ιωάννου του Ρώσσου Ν. Προκοπίου, της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδος, εξέδωσε την μεταπτυχιακή μελέτη «Η λειτουργική παράδοση στο έργο του Αλεξάνδρου Μωραϊτίδη», του κ. Κωνσταντίνου Κουτούμπα, Πρωτοψάλτου του Ι. Ναού Τριών Ιεραρχών Σκιάθου, Θεολόγου, Αγιογράφου και Καθηγητού της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ι. Μητροπόλεως Χαλκίδος.

            Το βιβλίο προλογίζει ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Χαλκίδος, Ιστιαίας και Βορείων Σποράδων κ. Χρυσόστομος.

             Σε αυτό παρουσιάζεται η προσωπικότητα του Αλεξάνδρου Μωραϊτίδη, μέσα από την βιογραφία του και αποσπάσματα από τα έργα του, σε σύνδεση με την ζώσα λατρευτική παράδοση της Σκιάθου.

Στο οπισθόφυλλο παρατίθεται απόσπασμα από το προλόγισμα του Καθηγητού Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., κ. Παναγιώτη Σκαλτσή, όπου μεταξύ άλλων αναφέρει: «Το βιβλίο παρουσιάζει την προσωπικότητα και την λειτουργική σκέψη του Αλεξάνδρου Μωραϊτίδη, προβάλλει την εορτολογική μας παράδοση μέσα από τα κείμενα του, αναδεικνύει τα λειτουργικά έθιμα της Σκιάθου, όπως αυτά τα περιγράφει ο Μωραϊτίδης, και κάνει γνωστό σε όλους μας το υμνογραφικό του έργου. Άλλωστε συνόμιλος και συναθλητής στα γράμματα με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, είναι ταυτισμένος με την ιστορία, την παράδοση, τις πνευματικές αναζητήσεις και τα πολιτισμικά δρώμενα της Σκιάθου, της νήσου των Κολλυβάδων. Με βιώματα ορθόδοξα και εμπειρίες μέσα από την αγιολογική και λειτουργική παράδοση της Σκιάθου αναδείχτηκε ως μια προσωπικότητα που εμπνέει μέχρι και σήμερα το άρωμα του εν Χριστώ ανθρώπου, του φωτισμένου εργάτη της συγγραφικής τέχνης και του πνευματικού δημιουργού του οποίου το έργο λειτουργεί ως παρακαταθήκη στους χαλεπούς καιρούς που διανύουμε. Ζυμωμένος με τα έθιμα, τα εορτολόγια γεγονότα, τις παραδόσεις του τόπου και τον τρόπο της εκκλησιαστικής ζωής που του δίδαξε η Ενορία, δεν ήταν δυνατόν να μην αποτυπώσει τα βιώματά του αυτά στον έντυπο λόγο που μας παρέδωσε. Από την άποψη αυτή ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης έγινε και είναι δάσκαλος του λαού μας, σηματωρός και κήρυκας μηνυμάτων και προτύπων που στηρίζουν και καθοδηγούν τον σύγχρονο άνθρωπο και κυρίως την νεολαία μας που αναζητά αυτά τα πρότυπα για να προχωρήσει».

Διατίθεται στο Ιερό Προσκύνημα του Οσίου Ιωάννου του Ρώσσου στο Νέο Προκόπι, τηλ: 22270-41209, 41275, 41462 καθώς και από το Βιβλιοπωλείο της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδος “το Αρχονταρίκι των βιβλιοφίλων” τηλ. 2221079217 e-mail: bibimc@otenet.gr

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΕΟΜΑΡΤΥΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ο ΥΔΡΑΙΟΣ

 Η Συναξαριακή Εικόνα του Αγίου, δια χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Στην Λιτή του Καθολικού της Ιεράς Μονής Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Σκιάθου, αποθησαυρίζεται η Εικόνα του Αγίου Νεομάρτυρος Κωνσταντίνου του Υδραίου, ο οποίος μαρτύρησε στις 14 Νοεμβρίου του 1800, στην Ρόδο. Οι θεοφόροι εκείνοι Πατέρες και Κτίτορες της Μονής, οι επονομαζόμενοι Κολλυβάδες, τιμούσαν ιδιαίτερα τις μορφές των Νεομαρτύρων, όσων δηλαδή ομολόγησαν με σθένος την Ορθόδοξη Πίστη κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και εν τέλει μαρτύρησαν. 

Εξέχοντα ρόλο στην ανάδειξη των Αγίων αυτών έλαβαν οι Όσιοι Νικόδημος ο Αγιορείτης και Μακάριος ο Νοταράς, οι οποίοι αφενός συγκέντρωσαν τα συναξάριά τους, εκδίδοντας αυτά σε μεμονωμένες εκδόσεις ή Συλλογές (βλέπε Συναξαριστής, Νέον Μαρτυρολόγιον, Νέον Λειμωνάριον) αλλά και συγγράφοντας Ασματικές Ακολουθίες, ώστε να τιμάται η μνήμη τους κατά τόπους.

Η Σκιάθος φέρει την ιδιαίτερη ευλογία να κατέχει την κνήμη του Αγίου Νεομάρτυρος Κωνσταντίνου του Υδραίου, την οποία δώρισε μετά την Επανάσταση ο Λάζαρος Κουντουριώτης, ως αντίδωρο στις όσες θυσίες προσέφερε η Ιερά Μονή στον Αγώνα, σε υλικά αγαθά αλλά και περιθάλποντας τους Ολύμπιους οπλαρχηγούς, κατά τα προεπαναστατικά κινήματα, ήδη από το 1807.  

Η εικόνα του Αγίου Νεομάρτυρος Κωνσταντίνου διανθίζεται από  δώδεκα συναξαριακές απεικονίσεις, πέριξ τη μορφής του Αγίου, ο οποίος κραδαίνει τον τίμιο Σταυρό μαζί με δάφνες, τα σύμβολα της νίκης. Η απεικονίσεις αυτές στηρίζονται στο Συναξάριο του Αγίου αλλά και σε προγενέστερο παλαιό Εικόνισμά του, και αναφέρονται στα μαρτύριά του και στα θαυμαστά που συνέβησαν. Ωστόσο, περιλαμβάνεται στην δωδέκατη απεικόνιση, το μοναδικό γεγονός για την Σκιάθο, το γεγονός της Ελεύσεως του λειψάνου του.  

Ο Άγιος Κωνσταντίνος καταγόταν από την Ύδρα, από χριστιανική φτωχή οικογένεια. Χάριν βιοπορισμού κατέφυγε σε έναν θείο του στην Ρόδο, όπου ξεκίνησε να εργάζεται στο κατάστημά του. Όταν γνωρίστηκε με τον Οθωμανό Αγά του νησιού, έγιναν φίλοι, και ο Αγάς τον οδήγησε σιγά σιγά στο παλάτι του. 

Θαμπωμένος από τα πλούτη και την τρυφηλή ζωή που ζούσε ο Αγάς, εγκατέλειψε τον Χριστιανισμό και αλλαξοπίστησε. Για ένα διάστημα ζούσε και αυτός ως αγαρηνός. Οι τύψεις όμως τον έλουζαν, και τα παιδικά του βιώματα επέστρεφαν ως ερινύες. Ζητώντας το έλεος του Θεού, κατέφευγε από μοναστήρι σε μοναστήρι,ζητώντας συγχώρεση και άδεια για να παρουσιαστεί στις Αρχές και να ομολογήσει ότι είναι Χριστιανός, με σκοπό το Μαρτύριο. Κανείς όμως δεν του έδινε την άδεια, με τον φόβο μήπως πέσει σε φοβερώτερη αμαρτία και, μπροστά στα μαρτύρια, αρνηθεί για δεύτερη φορά τον Χριστό, και γίνει περιγέλαστος.

 Δραπετεύει στην Κωνσταντινούπολη όπου ζητά την ευλογία του οικουμενικού Πατριάρχη, και από εκεί, αποστέλλεται στο Άγιον Όρος, όπου γνωρίζεται με μεγάλες πνευματικές φυσιογνωμίες, όπως με τον Όσιο Νικόδημο τον Αγιορείτη. Κείρεται Μοναχός στην Ιερά Μονή Ιβήρων και από εκεί αναχωρεί έχοντας αποσπάσει την ευλογία του πνευματικού του, μετά από επιμονή και υπομονή, και μαζί και τις προσευχές των συνασκητών του για την Ρόδο, προσβλέποντας μόνο στο Μαρτύριο.

Ο Άγιος παρουσιάζεται με την μοναχική ενδυμασία ενώπιον του Πασά στην Ρόδο, ομολογώντας με παρρησία τον Χριστό. Ο Πασάς δεν τον αναγνωρίζει, βλέποντας δε την φρενήρη υπομονή του τον παραδίδει στον όχλο και κατόπιν τον φυλακίζει ως τρελό, ελπίζοντας ότι ο Κωνσταντίνος θα συνέλθει από την "αφροσύνη" του.

Ο Άγιος χλευάζεται από του Αγαρηνού όχλου, τίπτεται, ξέεται με μεταλλικές ράβδους και ξυλοκοπείται βάναυσα.

Ο Άγιος σιδηροδέσμιος οδηγείται στην φυλακή, στο Κάστρο των Ιπποτών της Ρόδου, ανάμεσα σε άλλους κακοποιούς και φυλακισμένους.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος, δεμένος από τα πέλματα στο φοβερό τουμπρούκι, υφίσταται το μαρτύριο των εξομοτών, και ξυλοκοπείται με μανία στα πέλματα, όπου χάνει όλα του τα νύχια των ποδιών.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος προσεύχεται αιμόφυρτος στην φυλακή. Εκεί τον επισκέπτεται ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός,  ο οποίος τον ενισχύει και του θεραπεύει τις πληγές στα πόδια και τα πέλματα.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος ενισχύεται ακόμη περισσότερο στο μαρτύριο, κοινωνώντας συχνά των Αχράντων Μυστηρίων, κρυφά στην φυλακή.

Κατά το μεγάλο διάστημα που ο Άγιος παρέμεινε στην φυλακή, συνέβη και ένα θαυμαστό γεγονός. Βρέθηκαν συγκρατούμενοί του δύο Ρόδιοι κληρικοί και πέντε λαϊκοί χριστιανοί, οι οποίοι συκοφαντήθηκαν από φθόνο στον Αγά. Στο ίδιο κελί βρέθηκαν και οθωμανοί φυλακισμένοι, οι οποίοι υπήρξαν μάρτυρες του θαύματος. Το βράδυ, ο Άγιος προσεύχονταν θερμά μαζί με τους άλλους διωκόμενους χριστιανούς κρατουμένους. Τότε, ένα εκτυφλωτικό φως περιέλουσε την φυλακή, τόσο ισχυρό που οι οθωμανοί κρατούμενοι τα έχασαν, αποτυφλωμένοι, ενώ τα δεσμά τους, σαν από αόρατο χέρι, λύθηκαν και έπεσαν κάτω.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στον Αγά, όπου ομολογεί με παρρησία τον Χριστό, επιδεικνύοντας τα θεραπευμένα και υγιή πόδια του. Ο Αγάς απορώντας πως ζει ακόμη μέσα στο μπουντρούμι, τον φυλακίζει εκ νέου.

Ο Άγιος προσδωκούσε να φτάσει όσο πιο γρήγορα μπορούσε στο μαρτύριο. Μια ημέρα, για να του κάμψει το ηθικό, διέταξε ο Αγάς να τον βγάλουν στο περίβολο, όπου θα έπρεπε να μεταφέρει με τα χέρια μια μεγάλη στοίβα από πέτρες, στον καυτό ήλιο. Ο Άγιος Κωνσταντίνος το θεώρησε ως ευκαιρία και άρχισε να τρέχει, προφασιζόμενος ότι δραπετεύει. Τότε τον άδραξε ένας στρατιώτης, που τον χτύπησε ανηλεώς με το σπαθί του, γεμίζοντάς τον πληγές. Ωστόσο ο Αγάς δεν τον θανάτωσε, φοβούμενος μην συκοφαντηθεί από τους χριστιανούς της Ύδρας στην Υψηλή Πύλη.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος απαγχονίζεται μέσα στην φυλακή, από δύο στρατιώτες.Το σώμα του παρέλαβαν μετά από τρεις ημέρες οι χριστιανοί της Ρόδου, και το ενταφίασαν με τιμή.

Η μητέρα του Αγίου κατορθώνει και μετακομίζει τα Ιερά λείψανα του αγίου υιού της, που ευωδίαζαν, από την Ρόδο στην Ύδρα.

 Αναπαρίσταται συμβολικά η παράδοση του Ιερού λειψάνου της κνήμης του Αγίου Κωνσταντίνου από τον Λάζαρο Κουντουριώτη, στην Μονή του Ευαγγελισμού, στην Σκιάθο. Οι Πατέρες της Μονής με τον τότε ηγούμενο Αλύπιο, υποδέχονται στο πρόπυλο το Ιερό Λείψανο του Νεομάρτυρος.

Διά χειρός Κωνσταντίνου Κουτούμπα.

Ο ΟΣΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ Ο ΚΑΤΟΥΝΑΚΙΩΤΗΣ

 Ὁ Ὅσιος Δανιὴλ ὁ Κατουνακιώτης, ὁ Σμυρναῖος, διὰ χειρὸς Κων. Κουτούμπα. 

ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟΝ ΟΣΙΟΥ ΔΑΝΙΗΛ

Ἦχος α΄. Τῆς ἐρήμου πολίτης.

Τὸν τοῦ Ἄθω πατέρα καὶ τῆς Σμύρνης τὸ βλάστημα,

τὸν ἐσχάτοις χρόνοις φανέντα, Δανιὴλ τὸν πανθαύμαστον,

ὑμνήσωμεν ἐν ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς, 

ἀλείπτην Ἀνδρονίκου μοναχοῦ,

οἰκουμένης πληθὺς πᾶσα τῶν ὀρθοδόξων,

κραυγάζοντες ὁμοφρόνως,

Δόξα τῷ σὲ ἁγιάσαντι, 

δόξα τῷ σὲ θαυμαστώσαντι,

Δόξα τῷ τῆς ἐρήμου ἄνθος τερπνόν, σὲ ἀναδείξαντι.

Ο ΟΣΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΚΑΤΟΥΝΑΚΙΩΤΗΣ (1844-1929) ΚΑΙ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΩΡΑΪΤΙΔΗΣ (1851-1929) – ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ

του Κωνσταντίνου Κουτούμπα

Ημέρα χαράς η σημερινή για τον Αγιορειτικό Μοναχισμό, τον φιλαγιορειτικό κόσμο και εν γένει  το πλήρωμα των Ορθοδόξων καθώς, η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου αποφάσισε την Αγιοκατάταξη τριών μεγάλων μορφών του νεώτερου εν Αγίω Όρει μοναχισμού, του Γέροντος Ιωσήφ του ησυχαστού και των ασκητών  Εφραίμ του Κατουνακιώτου και Δανιήλ του Κατουνακιώτου.

Την Αγιοκατάταξή τους είχε προαναγγείλει ο Παναγιώτατος Οικουμενικός μας Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος, τον Οκτώβριο του ΄19, κατά την επίσκεψή του στο Άγιον Όρος.

Από τους τρεις, ο Όσιος πλέον της Εκκλησίας μας Δανιήλ Κατουνακιώτης, συνδέεται με το νησί μας και συγκεκριμένα με τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη.

Ο Όσιος Δανιήλ Κατουνακιώτης γεννήθηκε στην Σμύρνη το 1844, από ευλαβή πολύτεκνη οικογένεια. Ήταν απόφοιτος της Ευαγγελικής Σχολής της Σμύρνης. Φίλος της ασκήσεως και της προσευχής, εξέφρασε στον πνευματικό του την επιθυμία να γίνει μοναχός. Με την προτροπή και του Οσίου Αρσενίου της Πάρου, μετέβη στο Άγιον Όρος, όπου εκάρη μοναχός στην Μονή του Αγίου Παντελεήμονος, η οποία κατοικούνταν ακόμη από ελληνική συνοδεία. Στην ίδια μονή είχε καρεί μεγαλόσχημος μοναχός και ο σκιαθίτης Ιερομόναχος Διονύσιος Επιφανίου «ὁ Γέρων», υιός του λογίου Επιφανίου Δημητριάδη, Διδασκάλου του Γένους[1]. Ο ηγούμενος του Αγίου Παντελεήμονος εκτίμησε τα χαρίσματά του νέου μοναχού Δανιήλ και τον τοποθέτησε γραμματέα της Μονής.

Δυστυχώς όμως ο Όσιος Δανιήλ βρέθηκε μέσα στην δύνη του ρωσσικού επεκτατισμού στο Άγιον Όρος, όταν, η ελληνική συνοδεία του Αγίου Παντελεήμονος σταδιακά απομονώθηκε από τον εσμό των ρώσσων μοναχών που κατέφθαναν εκεί, και εν τέλει μετά από φιλονικίες μαζί τους απομακρύνθηκε από την Μονή.

Την περίοδο αυτή το Άγιον Όρος ταλαιπωρούταν από την ρωσική επεκτατική πολιτική, που ενισχυόταν από το φαινόμενο του Εθνικισμού. Ρώσοι μοναχοί κατέφθαναν στο Όρος καθημερινά και διεκδικούσαν να καταλάβουν όσο το δυνατόν περισσότερα μοναστήρια και σκήτες στην κυριαρχία τους. Η αθρόα προσέλευση των Ρώσων στην χερσόνησο του Άθω θορυβούσε ιδιαίτερα τους Έλληνες πατέρες καθώς οι πρώτοι αποκτούσαν αριθμητική υπεροχή σε όσα υποστατικά επενοικίαζαν. Ο Μωραϊτίδης κατά την επίσκεψή του στον Άθωνα, εντοπίζει αυτή την κατάσταση και την στηλιτεύει. Ωστόσο σε σχετική σημείωσή του αναφέρει ότι οι Ρώσοι πατέρες, ανάμεσα στους οποίους υπήρχαν και ενάρετοι, έπεφταν πολλές φορές  θύματα της προπαγάνδας: ‘‘…περὶ ἐγκαταστάσεως τῶν Ρώσων ἐν Ἄθωνι ἐγράψαμεν μὲ κάποιαν λεπτομέρειαν ὄχι διὰ νὰ ἐγγίσωμεν τοὺς ἀγαθοὺς ὁμοθρήσκους μας, οἵτινες φυλάττουσιν εὐλαβῶς τὰς βυζαντινάς μας ἃς παρέλαβον παραδόσεις, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποκαλύψωμεν τὴν πονηρίαν τῶν διαφόρων πανσλαβιστικῶν ἑταιρειῶν, ὧν γίνονται θύματα οἱ ἁπλοϊκοὶ καὶ εὐλαβέστατοι μοναχοί.’’[2]

            Το σχέδιό τους ήταν πολύ απλό. Αρχικά παρουσιαζόταν ένας μοναχός ο οποίος νοίκιαζε ένα υποστατικό μιας μονής, συνήθως των μονών οι οποίες είχαν ανεξόφλητα χρέη και που έπρεπε να είναι ελαστικές προς τους χρεώστες τους. Κοντά σε αυτόν άρχισαν να συγκεντρώνονται και άλλοι ομοεθνείς του, και ο αριθμός τους γρήγορα εκτοξευόταν, παρά τις συμφωνίες που είχαν υπογράψει, καθώς με ‘‘τὴν προστασίαν τῶν μεγάλων ἐννοοῦσι νὰ παραβαίνωσι τὰς συμφωνίας’’[3].

Με προσποιητή αγαθωσύνη κατάφερναν να αθετούν τις υποσχέσεις τους, γκρεμίζοντας τα παλιές εγκαταστάσεις και χτίζοντας μεγαλύτερες με σκοπό να καλύψουν τις ανάγκες όλο και περισσοτέρων μοναχών. ‘‘Οἱ Ρῶσοι ὅμως ἐν τῇ γνωστῇ ἀκακίᾳ των κατορθώνουσι νὰ παραβαίνωσι τὰς συμφωνίας, διὰ νυκτὸς ἀνεγείροντες θόλους ὡραίους. Προσθέτοντες δὲ συνεχῶς νέα κτίρια περὶ τὸ παλαιὸν καὶ ἐγείροντες περίβολον πέριξ, καθιστῶσι τὰ κελλία ταῦτα εὐρυχώρους ἐξοχικὰς ἐπαύλεις’’[4].

            Με αυτό τον τρόπο και εξασκόντας την πειθώ κατάφεραν να κυριαρχήσουν και στην Μονή του Αγίου Παντελεήμονος. Αφού κατέλαβαν όλα τα κτήρια και τελευταία και το Καθολικό, εξοβελίσαν την ελληνική αδελφότητα της μονής, που μόνο ένα μικρό μέρος της παρέμεινε μαζί τους. Στη Βατοπεδινή Σκήτη του Αγίου Ανδρέα και την Παντοκρατορινή του Προφήτη Ηλία, οι Ρώσοι μοναχοί ήταν πολλαπλάσιοι της ελληνικής αδελφότητας της μονής, πράγμα που προξενούσε ιδιαίτερη ανησυχία. Τότε ‘‘Αἱ ἑλληνικαὶ μοναὶ ἀπεφάσισαν νὰ μὴ ἐνοικιάζωσι πλέον εἰς Ρώσους τὰ κελλία, μὴ θελγόμενοι πλέον οὔτε ἀπὸ τὴν ὑποκρισίαν των, οὔτε ἀπὸ τὰ δῶρά των, οὔτε ἀπὸ τὸ βαρὺ ἐνοίκιόν των. Προσπαθοῦσι δὲ νὰ εὕρωσι τρόπον νὰ σωθῶσι καὶ ἀπὸ τὰς ὑπαρχούσας μυρίας δυσκολίας, αἵτινες γεννῶνται ἐξ αἰτίας των εἰς αὐτοὺς καθ᾿  ἑκάστην’’[5].

Ο Δανιήλ συκοφαντήθηκε ως  υπαίτιος και τιμωρήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο με οριστική απομάκρυνση από το Όρος. Θα επιστρέψει στον Άθωνα μετά τη επικύρωση της εκλογής του Ρώσσου ηγουμένου Μακαρίου, αλλά όχι στην Μονή της μετανοίας του.

Θα βρεθεί στην Μονή Βατοπαιδίου, όπου θα θεραπευθεί θαυματουργικά από  χρόνιο κολικό νεφρού, και από εκεί θα αναχωρήσει για την έρημο του Αγίου Όρους και τα θαυμαστά Κατουνάκια.

Η Σκήτη των Δανιηλαίων, όπως σώζεται σε φωτογραφία της έκδοσης του γ΄ τόμου των ταξιδιωτικών του Μωραϊτίδη. 

Η Σκήτη των Δανιηλαίων σήμερα.

 Ο Όσιος Δανιήλ  εγκαταστάθηκε στα Κατουνάκια του Αγίου Όρους το 1881, ιδρύοντας το ησυχαστήριο της αδελφότητος των Δανιηλαίων. Εκεί ασκήθηκε με πολλή κόπο και μόχθο για την πνευματική προκοπή των μοναχών, των υποτακτικών του αλλά και των πνευματικών του παιδιών, καλλιεργώντας τις χέρσες ψυχές με την Φιλοκαλία, που την είχε αποστηθίσει. Μάλιστα, παρέδωσε στην συνοδεία του το εργόχειρο της εικονογραφίας, όπου ασκείται μέχρι και σήμερα.

  Ο Μωραϊτίδης συνδέθηκε με τον γέροντα από την πρώτη κιόλας περιοδεία του στο Άγιον Όρος.

Στου Βορηά τα κύματα, θα πει για τον γέροντα Δανιήλ τα εξής: ‘‘Ὅταν βγῆκα στὰ Καρούλια – Κατουνάκια, ἐνόμισα ὅτι ἔφθασα εἰς τὸν Θεόν. Ἀλλ᾿ ὅταν συνωμίλησα μετὰ τοῦ γέροντος Δανιήλ εἶπον: Τώρα εἶδον πόσον μακράν εἶμαι ἀπὸ τὸν Θεόν’’[6].

Η γνωριμία του με τον γέροντα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προσήλωσή του στο μοναστικό ιδεώδες, διατηρούσε δε αλληλογραφία με τον Όσιο Δανιήλ, καθ᾿ όλη την υπόλοιπη ζωή του. Το αρχείο των επιστολών αυτών βρέθηκε στα χέρια του αείμνηστου καθηγητού Ιωάννη Φραγκούλα, του ιστορικού της Σκιάθου, το οποίο δυστυχώς κάηκε μαζί με το σπίτι του τον Αύγουστο του 1944, όταν οι Γερμανοί πυρπόλησαν το χωριό της Σκιάθου σε αντίποινα. Σώζονται ωστόσο επιστολές στην Σκήτη των Δανιηλαίων.

Η παρουσία του Όσίου Δανιήλ στην βιωτή του Μωραϊτίδη συνδέεται με την τρίτη και τελευταία συγγραφική του περίοδο. Αν ο Βλάσης Γαβριηλίδης χαρακτήρισε την πρώτη του συγγραφική περίοδο «κοσμική, θορυβώδη καὶ γελῶσα», και αν μας επιτραπεί να χαρακτηρίσουμε την δεύτερη περίοδο μεστή και ώριμη, η τρίτη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η πλέον ασκητική, ευωδιάζουσα καρπούς προσευχής και μελέτης.

Τον Ιούλιο του 1907, ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης επισκέφτηκε ως ειδικός απεσταλμένος της δημοσιογραφικής εφημερίδας Αθήναι, το Μέγα Σπήλαιο. Την τρίτη μέρα παραπάτησε και έπεσε χτυπώντας άσχημα. Μεταφέρθηκε τραυματισμένος στην Αθήνα, όπου νοσηλεύτηκε στον Ευαγγελισμό, έχοντας κατάγματα στο χέρι και το πόδι. Μετά από τρεις μήνες νοσηλεία και με την ιδιαίτερη φροντίδα των θεραπόντων ιατρών, συνήλθε. Σταμάτησε όμως να ασχολείται με την κοσμική συγγραφή. Ο ίδιος αισθανόταν τύψεις και κατά κάποιο τρόπο θεώρησε βασική αιτία του ατυχήματος την ολιγοπιστία του, κατά παραχώρηση της κυρίας Θεοτόκου, επειδή  του ήρθε ‘‘ἀστραπιαῖος λογισμὸς ἀπιστίας’’, όταν είδε την εικόνα της Παναγίας της Μεγαλοσπηλαιώτισσας, που θεωρείται έργο του Αποστόλου Λουκά, όπως εξομολογήθηκε στον Όσιο Δανιήλ. Την εξομολόγηση του παθήματός του διέσωσε ο καθηγητής Ιωάννης Φραγκούλας, από απαντητική επιστολή του γέροντος Δανιήλ, γραμμένη την Πρωτοχρονιά του 1908.[7]

Ο γέροντας δεν αποδέχθηκε ως αιτία του ατυχήματος την ολιγοπιστία του, τονίζοντας ότι η Θεοτόκος γνωρίζει την πίστη και την ευλάβεια αλλά και τον πόλεμο του λογισμού, τον οποίο όπως όλοι οι άνθρωποι, δέχτηκε αλλά πολέμησε αμέσως. Ωστόσο τον συμβούλεψε να σταματήσει ‘‘διαμπάξ’’ να ασχολείται με τη δημοσιογραφία και τη διηγηματογραφία, ως ακατάλληλη ‘‘διὰ τὸν πνευματικὸν βίον’’ του, παροτρύνοντάς τον να περιορισθεί στη συγγραφή θρησκευτικών άρθρων, απαλλαγμένων ‘‘τῶν κοσμικῶν φρονημάτων’’[8].

Το πάθημά του αυτό ήταν η αφορμή να στραφεί προς τον εσωτερικό του κόσμο και τη θρησκευτική συγγραφή, μεταφράζοντας και ερμηνεύοντας Πατερικά έργα, συνθέτοντας ύμνους και τροπάρια. Ο λογοτέχνης Μωραϊτίδης εξαφανίζεται από το προσκήνιο για τουλάχιστον δέκα χρόνια, έως ότου τον ανασύρει ο δημοσιογράφος Στέφανος Δάφνης, ο οποίος τον προτρέπει να συγκεντρώσει τα μέχρι τότε εσκορπισμένα σε περιοδικά και εφημερίδες πονήματά του, διηγήματα και ταξιδιωτικές περιγραφές, και να τα εκδώσει σε αυτοτελείς τόμους.

Σύμφωνα με μια προφορική παράδοση, που σώζεται μέχρι στις μέρες μας στο νησί του, ο Μωραϊτίδης εξέφρασε στον γέροντα Δανιήλ, νέος ακόμη, την βαθειά επιθυμία του να γίνει μοναχός. Τότε ο γέροντας Δανιήλ του προανήγγειλε τον θάνατό του, 40 ημέρες μετά την κουρά του σε μοναχό. Η ίδια παράδοση αποδίδει την αργοπορία του Μωραϊτίδη σε αυτή ακριβώς την πρόρρηση.

Μετά την μοναχική κουρά και τον θάνατο της γυναίκας του, ο Μωραϊτίδης επέστρεψε στη Σκιάθο τον Ιούνιο του 1929 διατηρώντας τον ίδιο πόθο, να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στο Θεό ως μοναχός και να εκπληρώσει το όνειρο της ζωής του.

Η επιθυμία του εκπληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του ιδίου έτους. Είχε προηγηθεί η σεπτή κοίμηση του Οσίου Δανιήλ, ανήμερα των Γενεθλίων της Θεοτόκου, στις 8 Σεπτεμβρίου. Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο Αλέξανδρος εκάρη μοναχός με το όνομα Ανδρόνικος, στον Ιερό Ναό Τριών Ιεραρχών Σκιάθου, από τον Μητροπολίτη Χαλκίδος Γρηγόριο Πλειαθό. Η παρέκβαση αυτή από την τάξη της Εκκλησίας που δεν προβλέπει την κουρά σε ενοριακό Ναό αλλά σε μοναστήρι δεν μπορεί να ερμηνευθεί διαφορετικά από το ότι ο σοφός επίσκοπος διείδε ότι στο πρόσωπο του Μωραϊτίδη επαληθεύονταν τα λόγια του θεοδόχου Συμεών, ‘‘Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα....’’[9]. Η ένδυση του μοναχικού σχήματος υπήρξε ο σκοπός αλλά και το τέλος της ασκητικής ζωής για τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη, και τώρα αυτός ο σκοπός εκπληρωνόταν.  Σαράντα μέρες όμως μετά την κουρά του, το πρωί της 25^ης Οκτωβρίου, ο μοναχός Ανδρόνικος μετέβη στην επουράνιο βασιλεία, έχοντας συμπληρώσει σαράντα μέρες μοναχικής ζωής, όπως ακριβώς του προείπε ο προορατικός Όσιος Δανιήλ[10].

ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

-Αλ. Μωραϊτίδη, Με του Βορηά τα κύματα ταξείδια, περιγραφαί, εντυπώσεις, Άγιον Όρος, Σειρά Γ’, εκδ. «Ιω. Ν. Σιδέρη», εν Αθήναις 1924

-Γρηγορίου (Ιερομ.) Γέροντος Ι. Ησυχαστηρίου Δανιηλαίων, Γέρων Δανιήλ Κατουνακιώτης(1846-1929) – Ο σοφός και διακριτικός αγιορείτης Γέροντας, περιοδικό Πεμπτουσία(Πολιτισμός – Επιστήμες – Θρησκεία), εκδ. «Κέντρον Ελληνικού και Ορθοδόξου Πολιτισμού»,  τεύχος 13, Δεκέμβριος 2003 - Μάρτιος 2004.
-Μοναχού Μωυσέως Αγιορείτου, Μέγα Γεροντικό εναρέτων Αγιορειτών του εικοστού αιώνος, εκδ. «Μυγδονία».

-Κων. Κουτούμπα, (υπό δημ.) Η Λειτουργική παράδοση στο έργο του Αλεξάνδρου Μωραϊτίδη.

-Ι. Φραγκούλα, Αλ. Μωραϊτίδης, ο άνθρωπος – ο λογοτέχνης, εκδ. «Ιωλκός», Αθήνα 1982.

-Π.Β. Πάσχου, Θυσία Αινέσεως – κείμενα πνευματικών προβληματισμών και προσεγγίσεων, εκδ. «Αστήρ», Αθήναι 1978.

ΕΚ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ:

-https://el.wikipedia.org/wiki/Γέροντας_Δανιήλ_Κατουνακιώτης_ο_Σμυρναίος#cite_note-27e7d4e7779125287916dd4e2d495b6ea9a17fa9-1

-  https://www.pemptousia.gr/2019/10/osios-daniil-katounakiotis/

- https://poimin.gr/geron-daniil-katoynakiotis-1929-2019/

-https://fanarion.blogspot.com/2020/03/blog-post_72.html?m=1&fbclid=IwAR2gCwS88WtwplsfG0ep01HVG1Y-GAp_Pdj2PiYdstDKZGU-h-vRgRjLshQ

---

[1] . Η εις μεγαλόσχημον μοναχόν κουρά του Διονυσίου καθώς και η εις ιερομόναχον χειροτονία του συνέβησαν προ του 1836. Βλ. και Παν. Επιφανιάδη, Ο Γέροντας Διονύσιος, ιστορική μελέτη, Αθήνα 1983, σσ.71-72.  

[2] . Αλ. Μωραϊτίδη, Με του Βορηά τα κύματα ταξείδια, περιγραφαί, εντυπώσεις, Άγιον Όρος, Σειρά Γ’, εκδ. «Ιω. Ν. Σιδέρη», εν Αθήναις 1924, σ. 173,  υποσ. 1.

[3] . Όπ. π., σ. 172.

[4] . Όπ. π., σ. 173.

[5] . Όπ. π.

[6] . Γρηγορίου (Ιερομ.) Γέροντος Ι. Ησυχαστηρίου Δανιηλαίων, Γέρων Δανιήλ Κατουνακιώτης(1846-1929) – Ο σοφός και διακριτικός αγιορείτης Γέροντας, περιοδικό Πεμπτουσία(Πολιτισμός – Επιστήμες – Θρησκεία), εκδ. «Κέντρον Ελληνικού και Ορθοδόξου Πολιτισμού»,  τεύχος 13, Δεκέμβριος 2003 - Μάρτιος 2004, σσ. 104-105.

[7] . . Ι. Φραγκούλα, Αλ. Μωραϊτίδης, ο άνθρωπος – ο λογοτέχνης, εκδ. «Ιωλκός», Αθήνα 1982, σσ. 28-29.

[8] . Όπ. π., σ.  29. Βιογραφικά στοιχεία για τον Αλ. Μωραϊτίδη βλ. και Π.Β. Πάσχου, Θυσία Αινέσεως – κείμενα πνευματικών προβληματισμών και προσεγγίσεων, εκδ. «Αστήρ», Αθήναι 1978, σσ. 154-155.

[9] . Λκ 2, 29.

[10] . Κ. Κουτούμπα, (υπό δημ.), Η Λειτουργική Παράδοση στο έργο του Αλεξάνδρου Μωραϊτίδη.